Jicht en hoge bloeddruk: waarom hangen ze samen en wat kun je doen?

Jicht en hoge bloeddruk hangen direct samen — en de relatie werkt in twee richtingen. Genetisch onderzoek bevestigt dat hypertensie het urinezuurgehalte verhoogt en zo jicht kan uitlokken, terwijl een hoog urinezuur de bloeddruk opdrijft.¹ De gemeenschappelijke schakel is de nierfunctie, die bij beide aandoeningen onder druk staat.

Hoe hangen jicht en hoge bloeddruk samen?

Jicht ontstaat wanneer urinezuurkristallen zich ophopen in gewrichten en daar hevige ontstekingen veroorzaken.² Hoge bloeddruk (hypertensie) betekent dat de druk in je bloedvaten structureel te hoog is — een systolische druk van 140 mmHg of hoger en/of een diastolische druk van 90 mmHg of hoger.

Lange tijd was onduidelijk of het verband tussen deze twee aandoeningen meer was dan toeval. Een groot Mendeliaans randomisatie-onderzoek uit 2022 bracht duidelijkheid: de relatie is bidirectioneel.¹ Dat wil zeggen dat hoge bloeddruk het risico op jicht vergroot, én dat jicht (via verhoogd urinezuur) het risico op hoge bloeddruk vergroot.

Uit grote overzichtsstudies blijkt dat hypertensie de meest voorkomende bijkomende aandoening is bij jichtpatiënten — naar schatting heeft 36 tot 74% van de mensen met jicht ook een te hoge bloeddruk, afhankelijk van de onderzochte populatie.²

Waarom verhoogt hoge bloeddruk het risico op jicht?

Bij een langdurig hoge bloeddruk raken de kleine bloedvaten in je nieren beschadigd. Daardoor filteren de nieren minder efficiënt urinezuur uit het bloed.³ Het urinezuurgehalte stijgt (hyperurikemie) en bij voldoende hoge concentraties vormen zich kristallen in de gewrichten.

Bovendien vermindert hypertensie de doorbloeding van het nierweefsel, wat de uitscheiding van urinezuur verder vertraagt. Dit verklaart waarom mensen met jarenlange hoge bloeddruk een oplopend risico op jichtaanvallen hebben — zelfs als ze verder gezond leven.⁴

Let op bij diuretica (plaspillen): Thiazidediuretica, een veelgebruikt middel tegen hoge bloeddruk, kunnen het urinezuurgehalte in het bloed verhogen en zo jichtaanvallen uitlokken.³ Gebruik je plaspillen en heb je last van jicht? Overleg met je arts of apotheker over een alternatief.

Kan jicht op zijn beurt hoge bloeddruk veroorzaken?

Ja, en daar is steeds meer bewijs voor. Urinezuur — de stof die bij jicht in te hoge concentraties aanwezig is — heeft directe effecten op het vaatstelsel. Het vermindert de beschikbaarheid van stikstofmonoxide (NO) in de bloedvatwanden, waardoor bloedvaten minder goed ontspannen.⁴

Daarnaast activeert een hoog urinezuur het renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS), een hormonaal systeem dat de bloeddruk reguleert. Een overactief RAAS leidt tot vasoconstrictie (samentrekking van bloedvaten) en vochtretentie — beide drijven de bloeddruk omhoog.⁴ Hyperurikemie wordt daarom steeds vaker beschouwd als een onafhankelijke cardiovasculaire risicofactor.

Welke risicofactoren delen jicht en hoge bloeddruk?

Jicht en hoge bloeddruk delen opvallend veel risicofactoren. Wie één van beide heeft, loopt daardoor verhoogd risico op de ander.²

Risicofactor	Effect op bloeddruk	Effect op urinezuur/jicht
Overgewicht	Hart pompt harder; bloeddruk stijgt	Meer urinezuurproductie; extra druk op gewrichten
Alcoholgebruik	Verhoogt bloeddruk dosisafhankelijk	Verhoogt urinezuurproductie; verstoort uitscheiding
Verminderde nierfunctie	Vochtretentie; bloeddruk stijgt	Minder urinezuuruitscheiding; kristalvorming
Zoutrijk dieet	Directe bloeddrukverhoging	Belast nieren; indirect hogere urinezuurspiegels
Fructoserijk dieet	Bevordert metabool syndroom	Verhoogt urinezuurproductie rechtstreeks

Alcohol verdient bijzondere aandacht. Bier bevat naast alcohol ook purines — bouwstenen die je lichaam afbreekt tot urinezuur. De combinatie maakt bier een dubbele risicofactor voor jicht.² Tegelijkertijd verhoogt regelmatig alcoholgebruik de bloeddruk dosisafhankelijk.

Overgewicht is een andere sterke gemeenschappelijke factor. Visceraal vet (buikvet) produceert ontstekingsstoffen die zowel de bloedvaten als de gewrichten belasten. Afvallen heeft bij beide aandoeningen een meetbaar positief effect.²

Wat kun je zelf doen om beide aandoeningen aan te pakken?

Omdat jicht en hoge bloeddruk zoveel risicofactoren delen, werken leefstijlaanpassingen vaak voor beide tegelijk:

• Beperk alcohol, vooral bier. Wijn in kleine hoeveelheden lijkt minder effect te hebben op urinezuurniveaus, maar verhoogt de bloeddruk wel.²
• Val af bij overgewicht. Elk kilogram minder verlaagt zowel de bloeddruk als het urinezuurgehalte.²
• Eet meer groenten, fruit, volkoren en zuivel. Een voedingspatroon vergelijkbaar met het DASH-dieet is geassocieerd met lagere urinezuurconcentraties én een lagere bloeddruk.⁵
• Beperk purinerijke voeding zoals orgaanvlees, schaaldieren en bepaalde vissoorten.³
• Verminder zout. De Hartstichting adviseert maximaal 6 gram per dag.
• Beweeg regelmatig. Minstens 150 minuten matig intensieve beweging per week ondersteunt gewichtsbeheersing, bloeddrukregulatie en nierfunctie.
• Drink voldoende water. Goede hydratatie helpt de nieren om urinezuur efficiënt uit te scheiden.
• Beheers stress. Chronische stress verhoogt de bloeddruk en kan ontstekingsreacties versterken.

Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie over de behandeling van jicht, en de Hartstichting biedt uitgebreide voorlichting over bloeddrukverlaging.

Wanneer naar de huisarts?

Ga naar je huisarts als je:

• terugkerende jichtaanvallen hebt (meer dan twee per jaar)
• een bloeddruk meet die herhaaldelijk boven de 140/90 mmHg ligt
• beide aandoeningen hebt en medicatie gebruikt — sommige bloeddrukmedicijnen beïnvloeden het urinezuurgehalte
• last hebt van gezwollen, warme gewrichten die niet binnen een paar dagen afnemen

Belangrijk: als je zowel jicht als hoge bloeddruk hebt, is afstemming van medicatie essentieel. Thiazidediuretica (veelvoorgeschreven bij hypertensie) kunnen jicht verergeren, terwijl bepaalde andere bloeddrukverlagers zoals losartan juist een gunstig effect hebben op urinezuurniveaus.³ Bespreek dit altijd met je arts.

Veelgestelde vragen

Kun je jicht krijgen door hoge bloeddruk?

Hoge bloeddruk kan indirect bijdragen aan jicht. Langdurige hypertensie beschadigt de kleine bloedvaten in de nieren, waardoor ze minder urinezuur filteren. Het urinezuur hoopt zich op en kan kristallen vormen in de gewrichten. Een Mendeliaans randomisatie-onderzoek uit 2022 bevestigt dat hypertensie een causale risicofactor is voor jicht.¹

Verhoogt jicht het risico op hart- en vaatziekten?

Ja. Mensen met jicht hebben een verhoogd risico op hypertensie, hartfalen, beroerte en coronaire hartziekten.⁴ Het verhoogde urinezuur beïnvloedt de bloedvatwanden en activeert systemen die de bloeddruk reguleren. Regelmatige controle bij de huisarts is daarom belangrijk als je jicht hebt.

Welke bloeddrukmedicijnen zijn ongunstig bij jicht?

Thiazidediuretica (zoals hydrochloorthiazide) en lisdiuretica kunnen het urinezuurgehalte verhogen en jichtaanvallen uitlokken.³ Losartan daarentegen kan naast bloeddrukverlaging ook het urinezuurgehalte verlagen. Overleg altijd met je arts over de beste keuze als je beide aandoeningen hebt.

Helpt afvallen tegen zowel jicht als hoge bloeddruk?

Ja, gewichtsverlies heeft een bewezen gunstig effect op beide aandoeningen. Bij overgewicht produceert het lichaam meer urinezuur en moet het hart harder werken. Al bij een bescheiden gewichtsverlies van 5–10% daalt zowel de bloeddruk als het urinezuurgehalte meetbaar.²

Welk dieet helpt bij jicht én hoge bloeddruk?

Een voedingspatroon met veel groenten, fruit, volkorenproducten en magere zuivel — vergelijkbaar met het DASH-dieet — is geassocieerd met lagere urinezuurconcentraties en een lagere bloeddruk.⁵ Beperk daarnaast purinerijke voedingsmiddelen (orgaanvlees, schaaldieren), alcohol (vooral bier) en fructoserijke dranken.

Is jicht erfelijk?

Jicht heeft een sterke genetische component. Recent genoomonderzoek heeft honderden genetische varianten geïdentificeerd die bijdragen aan jicht, waaronder genen betrokken bij de uitscheiding van urinezuur door de nieren.⁶ Maar leefstijlfactoren bepalen mede of die genetische aanleg daadwerkelijk tot jichtaanvallen leidt.

Footnotes

1. Lai B, Yu HP, Chang YJ. Assessing the causal relationships between gout and hypertension: a bidirectional Mendelian randomisation study with coarsened exposures. Arthritis research & therapy. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36309757/ ↩ ↩² ↩³

2. Asghari KM, Zahmatyar M, Seyedi F. Gout: global epidemiology, risk factors, comorbidities and complications: a narrative review. BMC musculoskeletal disorders. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39702222/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Mikuls TR. Gout. The New England journal of medicine. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36383714/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Kuwabara M, Hisatome I, Ae R. Hyperuricemia, A new cardiovascular risk. Nutrition, metabolism, and cardiovascular diseases. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39939254/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Wang X, Rai SK, Zhang W. Empirical dietary index for lower urate concentrations and risk of gout: evidence from cohort studies. The American journal of clinical nutrition. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40602608/ ↩ ↩²

6. Major TJ, Takei R, Matsuo H. A genome-wide association analysis reveals new pathogenic pathways in gout. Nature genetics. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39406924/ ↩

Bronnen

1. Lai B, Yu HP, Chang YJ — Assessing the causal relationships between gout and hypertension: a bidirectional Mendelian randomisation study with coarsened exposures · Arthritis research & therapy · 2022
2. Asghari KM, Zahmatyar M, Seyedi F — Gout: global epidemiology, risk factors, comorbidities and complications: a narrative review · BMC musculoskeletal disorders · 2024
3. Kuwabara M, Hisatome I, Ae R — Hyperuricemia, A new cardiovascular risk · Nutrition, metabolism, and cardiovascular diseases · 2025
4. Mikuls TR — Gout · The New England journal of medicine · 2022
5. Wang X, Rai SK, Zhang W — Empirical dietary index for lower urate concentrations and risk of gout: evidence from cohort studies · The American journal of clinical nutrition · 2025
6. Major TJ, Takei R, Matsuo H — A genome-wide association analysis reveals new pathogenic pathways in gout · Nature genetics · 2024